Эрүүл мэндийн салбарын асуудлуудаар цуврал бичээд олон сар болж байна. Энэ бол орхиж, мартаж, оромдох сэдэв биш учраас л би цагдаа шүүхэд дуудагдан барин бичсээр л байгаа юм. Улсын маань эрүүл мэндийн салбарын нүүр царай болж ирсэн том эмнэлгүүд, гадны санхүүжилтээр хэрэгжиж байгаа төслүүд, дүүргийн эмнэлгүүд гээд ялзарч доройтоогүй газар хуруу дарам цөөн үлдсэн ийм хүнд үед нууж далдалсан баримтуудын араас мөшгиж, том эрх мэдэлтэй, мөнгөтэй бүлэглэлүүдийг сөрж ажиллах амар биш байна. Гэхдээ л энэ салбарыг нуруун дээрээ үүрч яваа эгэл жирийн эмч нар, хүсэл мөрөөдлөөрөө эмч мэргэжил эзэмшээд хөл тавин орж ирээд зог тусан цочирдсон залуу үе, чив чимээгүй гүрдийн ажиллаж ирсэн олон зуун ажилтнууд тасралтгүй захидал илгээж, зарим нь надтай хамт баримтын эрэлд гарч, зуурч авсан сэдвийнхээ ард гарахын тулд чадлаараа хичээж байгааг минь дэмжиж, эрч хүч минь болж байгааг тэмдэглэн хэлэхийг хүсэж байна. Авилгач, адгийн шимэгчид, албан тушаалын донтнууд харин арга олонтой, ар тал томтой юм. Өнөөдөр би уншигчидтайгаа 20 дахь цувралаараа уулзаж байна. Улсын баатар эмнэлэг болтлоо хөгжиж, олон мянган иргэдийн амь нас эрүүл мэндийг аварч, хэдэн зуун айлыг элэг бүтэн байлгаж, үе үеийн олон арван алдар гавьяатнуудыг төрүүлсэн, бидний бахархал болсон Улсын нэгдүгээр төв эмнэлэгт урд хожид тохиолдож байгаагүй дампуурал нүүрлээд удлаа. Тэдэнд мөнгө л олж байвал иргэдийн амь нас, аюулгүй байдал хамаагүй болж гэж хэлэхэд хилсдэхгүй. Энэ удаа би та бүхэнд иргэдийн эрүүл мэндийн эсрэг хийсэн санаатай, маш ноцтой нэгэн хэргийн талаар бичиж байна. Энэ аймшигт хэргийг Улсын төв эмнэлгийн ерөнхий захирлын албыг хашиж байгаа П.Анхтуяа шийдвэр гарган зохион байгуулсан байх юм. Нянгаар халдварлагдсан тоног төхөөрөмжөөс үүдсэн халдварын талаар сэтгүүлч миний бие өмнөх цувралаараа хүргэхдээ энэ асуудал өөрөө ямар аймшигтай зүйл болох талаар мэргэжлийн бус уншигчдад анхан шатны ойлголт өгөхийг зорьсон юм. Гэвч энэ асуудал улам хүндэрч, асар ноцтой байдалд хүрлээ. Үнэхээр дуугүй явах ёс суртахууны эрх байхгүй учраас дотооддоо хуралдсан 2026 оны есдүгээр сарын хурлуудынх нь агуулга, ёс зүйн хэм хэмжээ, хил хязгаарын түвшинг харж дуусаад ахиад л үзгээ шүүрч байна. Анх 2026 оны гуравдугаар сараас тус эмнэлгийн ходоод, бүдүүн шулуун гэдэс, уушгины дурангийн багажуудад нянгийн халдвар илэрч, халдварыг арилгах хүртэл дурангийн шинжилгээ, эмчилгээг зогсоох шаардлага үүссэн тухай тус эмнэлэг дотор, тэр тусмаа удирдах түвшнийхэн дотор асуудал үүссэн байдаг. Энэ үед эмнэлгийн эмч, мэргэжилтнүүд үүргээ маш сайн түвшинд гүйцэтгэж, яаралтай авах арга хэмжээнүүдийн зөвлөмжийг гаргасан боловч ерөнхий захирлын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч П.Анхтуяа нь эмнэлгийн орлого багасана гэдгээр шалтаглаад хөндөлсөн зогссон юм. Түүний энэ гайхширмаар ноцтой шийдвэрээс болоод өдийг хүртэл халдвар тараасан энэ бүсэд шинжилгээ, эмчилгээг үргэлжлүүлүүлсэн хэвээр байна. Эмнэлгийн орчноос шалтгаалан халдварт өртсөн иргэдийн эрүүл мэндийг хамгаалах талаар ямар ч ажиллагаа хийгдээгүй гэсэн үг. Өнөөдрийг хүртэл хариу арга хэмжээ аваагүй байгаа бөгөөд хохирсон иргэд өөрсдөө ч мэдэхгүй гудамжинд явцгааж байна. Энэ бол гэмт хэрэг юм. Өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхийн тулд бид эмнэлэгт үзүүлж, шинжилгээ өгдөг. Өвдөөд, өвчнөө анагаахын тулд, эмчлүүлж эдгэрэхийн тулд шинжилгээ өгдөг. Гэтэл эмнэлэг нь өвчнөөс нь гадна өөр халдвар зориуд өгч буй аймшигт хэрэг гарчихаад байна. Энэ бол геноцид шүү дээ. Халдвартай багаж төхөөрөмжөөс халдвар авсан хэдэн зуун иргэн золиос болсноо ч мэдэхгүй бидний дунд явж байгаа гээд бод. Өнөөдөр энэ талаар хэн ч ярихгүй байна. Яагаад гэвэл нууцалчихсан. Яаман дээр болдог хурлууд зарим нь хойшилж, зарим нь бэлгэдлийн шинж рүү шилжээд удлаа. Учир нь тэнд "Их найм" гэх зартай бүлэглэл засагладаг. Тэд энэ гэмт хэрэгтнүүдийг хаацайлж суудаг юм. МАН-ын засаглалын сүүлийн 10 жил энэ салбарыг ингэтэл доройтуулсан эзэн хэн бэ гэх асуултад одоо захын иргэн нэр заан хэлнэ. Сайдын суудлыг өөрийн заяагдмал сэнтий мэт бодон улайрдаг, дээд удирдлагууддаа яаж салбарчихсан салбарыг өөрөө хэрхэн өөд нь татаж байгаа тухай үлгэр зохион итгүүлнэ. Агуу аврагч болохоо нотлохоор өдөр шөнөгүй пиардана. Удирдагчдынхаа бяцхан тархийг нь салам угаана. Сүүлдээ аврагчийн дүрээсээ халиад гишүүний ажлын хажуугаар хагалгаа хийж, тэрийгээ сошилд цацаж дөвчигнөнө. Зайран цаашаа юм болдог байсныг бүгд санаж байгаа бизээ. Өнөөдөр түүний тарьсан балаг тасраагүй бөгөөд ид үргэлжилж байна. Эмнэлгийн дотоод аюулгүй байдалд эрсдэл гараад удчихлаа. Ийм болтол завхарч,балчиг намагт шигдсэн учраас нянгийн халдварыг хэдэн зуун иргэндээ халдаачихаад сууж байна шүү дээ. ДЭМБ "Үйлчлүүлэгчийн аюулгүй байдлын зургаан зорилт" гэж маш чухал баримт бичгийг батлан гаргасан байдаг юм билээ. Эдгээрийг бүрэн хангахад улс орнуудын эрүүл мэндийн байгууллагууд гол анхаарлаа хандуулан ажилладаг. Үүнд : 1.Үйлчлүүлэгчийг зөв танин тодруулах. 2. Үр дүнтэй харилцааг бий болгох. 3. Өндөр эрсдэлтэй эмийн аюулгүй байдал. 4. Мэс заслын аюулгүй байдал. 5.Эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээтэй холбоотой халдварын эрсдэлийг бууруулах. 6. Унах, бэртэх эрсдлийг бууруулах... зэрэг агуулгууд багтжээ. Энгийн утгаар дархлаа султай, угаасаа ужиг суурь өвчтэй, вирүстэй, хавдартай өвчтөнүүд, мөн эрүүл мэнддээ анхаарсан эрүүл хүмүүсийг анхнаас нь зөв ялгаж үйлчлэх ёстойг ямар ч салаа утгагүй зааварчилсан байгааг уншигч та ойлгож байгаа биз ээ. Аюул дэгдэж, халдварын нөхцөл үүссэн үед байдлыг иргэдэд үнэн зөв мэдээлж, тэдний эрүүл мэндэд улам ноцтой асуудал үүсэхээс сэргийлэн ажиллах үүрэгтэйг ч мөн адил... Эдгээрээс үзэхэд иргэдийн эрүүл мэндийн аюулгүй байдал, эмнэлгийн тусламж үйлчилгээтэй холбоотой халдварын эрсдэл өөрөө хэчнээн эмзэг асуудал болох тухай илүү тайлбарлах шаардлагагүй нь харагдаж байгаа байх. Гэтэл Монголын хамгийн том эмнэлэг ямар байдалд байна вэ. Нян тархаах ноцтой нөхцөл байдал нь үргэлжилсээр байхад эрх мэдэлтэйгээ үлдэхийн төлөө бүгдийг хав даран нууж, өргөсөн тангаргаа сануулан шударгаар асуудлыг хөндсөн ажилтнуудаа дарамтлан айлгаж, худал хуурмаг мэдээллээр хамт олноо угааж, бодлогын яамны хамсаатнуудаа далд нөлөөллөөрөө барин сууцгааж байна. Хамгийн гунигтай явдал нь халдвар авсан зуу зуун иргэдийн аюулгүй байдлыг хөсөр хаячихсан. Халдвар илэрсэн цагаас хойш өнөөдрийг хүртэл үйлчлүүлсэн иргэд яах вэ. Тэд юу ч мэдэхгүй явцгааж байгаа шүү дээ. Нянгийн халдварыг дурангаар авсан гэдгээ мэдэхгүй, дархлаа нь буурч, архаг өвчин нь сэдэрсэн хэчнээн өвчтөн олны урсгалд яачихсанаа ч мэдэхгүй алхаж яваа гэж бодож байна. Нянгууд хүний биед хэвийн үед ч байдаг зүйл боловч эмнэлгийн тоног төхөөрөмжинд огт байх ёсгүй. Үүнийг захын мэргэжилтэн мэднэ. Мэдлэг дутуу, дээр нь сэтгэлгүй, хариуцлагагүй удирдлагаас болж мэргэжилтнүүд нь анх илрүүлэн, дотооддоо мэдээлж, чадлынхаа хэрээр арга хэмжээ авсаар байхад яаралтай таслан зогсоохын оронд үйл аижллагаагаа үргэлжлүүлүүлсээр байсан энэ явдлыг би гэмт хэрэг гэж үзэж байна. Дээрх мэдээллийн мөрөөр судалж үзэхэд аюулд өртсөн иргэдийн тоо 1000 хол давсан байхаар баримт байгаа юм. Энэ гэмт хэрэг биш гэж үү. Сэтгэл түгшиж, тэр гэм зэмгүй хүмүүсийн төлөө шаналахдаа өмнөх нийтлэлдээ нэгэн хувийн эмнэлэгт халдвар авч хохирон, эх байх боломжгүй болсон цэл залуухан бүсгүйн тухай хөндөж, тэрхүү pseudomonas (Псевдомонас) гэгч нян хэр хортой болох талаар дэлгэрэнгүй бичсэн билээ. Одоо тэр гэр бүл амьдын тамд шаналж байгаа. Гэтэл энэ том эмнэлгийн дурангийн аппаратаас нэг биш хэд хэдэн нян хамт илэрчихээд байна. Олон зуун иргэнд үргэлжлүүлэн үйлчилгээ үзүүлсээр байна. Хэн, хэзээ энэ аймшигт хэргийг үйлдсээр байгаа балмад явдлыг таслан зогсоож, эдгээр гэмт хэрэг үйлдсэн "дарга анги"-тай хариуцлага тооцох вэ. Сэтгүүлч миний хамгийн ойрын хүн хүртэл өнгөрсөн наймдугаар сард тус эмнэлэгт уушгины дуран хоёр удаа хийлгэж, бүр эд эсийн шинжилгээ өгч, оношоо торуулах тусламж үйлчилгээ авсан байх юм. Энэ үед мөн л халдвартай тоног төхөөрөмжөөр түүнд үйлчилжээ. Хүний биеээс эд эсийн шинжилгээ авна гэдэг нь хэсэг эдийг зориуд зүсэж авна гэсэн үг. Тэгэхээр нэмээд нөгөө нянгуудаа шууд цусанд нь оруулж халдварлуусан байна гэсэн үг. Ийм аймшигт гэмт хэрэг хийчихээд яруу алдарт "дарга анги" эрсдэлд орсон иргэдийнхээ араас ямар ч хариу арга хэмжээ аваагүй. Лав л миний ойрын хүнийг огт эргэж хянаагүй. Өнөөдрийн байдлаар түүний эрүүл мэнд, амь насанд юу тулгарсныг ч мэдэхгүй эмнэлэгт хэвтэж байна. Pseudomonas (Псевдомонас)- нян нь уушгины үрэвсэл, менингит (тархины бүрхүүлийн үрэвсэл), эндокардит (зүрхний дотор хананы үрэвсэл), ясны үрэвсэл (остеомиелит) болон шархны халдвар үүсгэдэг. Антибиотикт маш тэсвэртэй, удаан эмчлэгддэг. Доод тал нь 3-12 сар шаардагддаг. Монгол улсад бүртгэгдсэн антибиотикуудаас цефепимд л устана. Гэтэл энэ эм нэг ширхэг нь доод тал нь 15,000 төгрөг шүү дээ. Хамгийн богино хугацаагаар хэрэглэхэд л 1,350,000 төгрөг. Дээрээс нь гаж нөлөө ихтэй гэдгийг мэргэжилтнүүд тайлбарлаж байна. Иргэд бидний амьдралын чанар өдрөөс өдөрт уруудан доройтож буй энэ хүнд үед халдвар авсан иргэд яах болж байна вэ. Тэдэн рүү дуудлага илгээж, ахин эрсдэлгүй шинжилгээнд оруулж, эмчилгээ эхлүүлэх ёстой биш гэж үү? Асуудлын араас гүйж, мэргэжилтнүүдтэй уулзаж явахад олон улсын хэмжээнд төдийгүй манайд эмнэлгийн нөхцөлд ч, ахуйд ч тохиолддог MRSA- метициллинд тэсвэртэй алтлаг стафилококк нян нь олон антибиотикт тэсвэртэй, маш аюултай, хүний аминд ч хүрдэг нян болохыг онцлон хэлцгээж байна. Энэ нян хэдийгээр гурван хүн тутмын нэгийн арьс, хамрын нүх зэрэгт бусад бактериудтай хамт оршдог боловч дархлаа сулрах, даарах, ханиад хүрэх, үрэвсэлт өвчнөөр өвдөх, халдварт өвчнөөр өвдөх гэх мэт үед хяналтгүй үржиж, халдвар үрэвсдэг гэдгийг тэд анхааруулж байгаа юм. Халдвар ихэнхдээ арьсан дээр шарх буглаа үүсгэдэг боловч цөөн тохиолдолд шарх халдварлаж уушги, шээс дамжуулах зам руу тархаж ноцтой халдвар үүсгэдэг юм байна. Энэ үед доод тал нь 10 хоногт 216,000 төгрөгийн тариа хийлгэнэ. Томчуудаа хөсөр хаялаа гэхэд хүүхдүүд яах вэ. Одоо ханиад томуу дэгдэлтийн идэвхтэй үе эхэлж байна. Дээрээс нь хойд хөршид, энүүхэн хаяа залгаад онц ноцтой тахал дэгдчихлээ ! Хамгийн наад зах нь нянгийн халдварын үед антибиотик мэдрэгийн шинжилгээ өгч ямар нянгаар үүссэн, ямар антибиотик үйлчлэхийг үзэж байж эмчилгээ хийдэг. Үүнийг эмчилгээний явцад хэд хэдэн ч удаа хийх шаардлага гардаг юм байна. Өвчний явц эмчилгээний үр дүнгээс шалтгаалж эмч нар шийддэг аж. Шинжилгээний үнийг сонирхож үзэхэд халдварыг бүрэн эмчлэхэд наад зах нь: Шээс (нян өсгөвөрлөх): 54,500₮ Шархны арчдас: 54,600₮ Хоолойн арчдас: 54,600₮ Хамар болон үтрээний арчдас: 54600₮ Антибиотик тэсвэржилтийн ген тодорхойлоход 109,000 төгрөг, ингээд нийт 327,400 төгрөгийг зөвхөн нян, түүнд үйлчлэх антибиотик тодорхойлох шинжилгээнд л зарцуулна гэсэн үг. Ганцхан энэ шинжилгээг өгөхгүйгээр шээс-12,500 төгрөг, цус- 22,500 төгрөгөөр, биохимийн шинжилгээ- 67,500, мөн вирүстэй эсхийг үзэх хэрэг гарна. Тэр нь 206,400 төгрөг... Ингээд тооцоход иргэн эмнэлэгт хэвтэж чадахгүй гэрээр эмчлүүлэхэд нэг хүн, нэг удаагийн эмчилгээнд 571,300 төгрөг зарцуулах нь ээ. Сүүлийн үед манай улсад эмнэлгийн нас баралт нь шалтгаан тодорхойгүй үжилээс их шалтгаалж байгаа тухай судалгаа ЭМЯ-ны мэдээлэлд дурдагдаж байсныг санаж байна. Гэтэл энэ мэт хариуцлагагүй, юуг сахин хамгаалах, юуг хийх ёсгүйгээ мэддэггүй, өргөсөн тангаргаа иргэд рүүгээ тонгорог болгож яваа "дарга анги"-ийнхны хийсэн онц ноцтой гэмт үйлдлээс болж иргэдийн маань хэдэн хувьд далд хэлбэрээр халдвар тархаж, тэр нь үжилд оруулж байгааг тооцох боломжгүй байна. Одоо бид яах вэ????