Аливаа ажил хэргийг гүйцэтгэхдээ ор нэр төдий, оронцоглон хийхийг “нүглийн нүдийг гурилаар хуурах” гэж хэлдэг. Гэвч энэ үг өнөөдөр Улаанбаатар хотын бүтээн байгуулалтын бодит байдлыг тодорхойлох хамгийн ойрын дүрслэл болон хувирчээ.

Нийслэлд жил бүр давтагддаг нэг ижил дүр зураг бий. Үерийн эрсдэл, дэд бүтцийн доголдол, чанаргүй гүйцэтгэлийн тухай анхааруулга гарч, иргэд бухимдана. Харин хотын удирдлагууд хариу болгон "стандарт", "шинэчлэл", "зорилтот жил" гэх уриа, тайлбаруудыг л давтагдана.

Гэвч асуудал нь уриа дутсандаа биш. Харин уриа нь бодлогын оронд орж ирсэнд байна.

“Унасан бөхөд шалтаг мундахгүй” гэдэг шиг хотын удирдлагууд асуудлыг тайлбарлах бүрдээ өнгөрсөн нөхцөл, анхны төлөвлөлт, хүн амын өсөлт зэрэг олон хүчин зүйл рүү бурууг шилжүүлдэг.

Гэвч үүний араас ихэвчлэн нэг ижил шинж давтана. Тэд асуудлыг бодлогын түвшинд тайлбарлахын оронд, уриа лоозон хэлбэрийн, сонгуулийн шинжтэй чамин үгсээр шийдлээ тодорхойлохыг оролддог. Ингэснээр хотын стандартын тухай ойлголт хүртэл уриа лоозон мэт хэлбэрт шилжих хандлага бий болж байна.

УРИА ЮУ БОДЛОГО УУ

Үүний тод жишээ бол "Нэг хот-Нэг стандарт" гэх уриа 2019 онд нийслэлд зарлагдаж, бүр "зорилтот жил" болгон тодорхойлогдсон. Бидний эргэн тойрон, хаа сайгүй л "Нэг хот-Нэг стандарт" гэсэн бичигтэй болж, нүдэнд хоногшоод байв. Бүр нийтийн тээвэртээ хүртэл энэ уриалгаа наагаад хотын гудмыг сүлждэг байлаа шүү дээ. Хаа сайгүй наасныг бодвол их л мөнгө зарцуулсан нь гарцаагүй. 

Угтаа энэ зорилтот жил гэгч маань цаасан дээр бол энэ нь хотын хөгжлийн шинэ шат руу орох том алхам байв.

Учир нь стандарт гэдэг зүйл нэг удаагийн кампанит ажил биш, харин хотын хөгжлийг чиглүүлэх тасралтгүй систем юм.

Гэвч энд нэг суурь зөрчил анзаарагдана. Хотын стандарт гэдэг ойлголтыг нэг жилээр хязгаарласан "аяны шинжтэй" хэлбэрээр хэрэгжүүлэх боломж үнэхээр бий юу?

Үүний үр дүнд иргэд нэг ижил дүр зургийг дахин дахин харсаар байдаг, 

1. нэг жилд шинэ уриалга гарна
2. дараагийн жилд шинэ нэртэй хөтөлбөр эхэлнэ
3. өмнөхийн үр дүн тодорхойгүй үлдэнэ. 

Ингэснээр бодлого өөрөө биш, харин түүний нэршил л солигдож буй мэт сэтгэгдэл төрнө.

Хотын хөгжилд хамгийн чухал зүйл бол шинэ уриа биш, харин өмнөх шийдвэрийн тасралтгүй үргэлжлэл. Тасралтгүй байдал алдагдсан нөхцөлд ямар ч стандарт цаасан дээр сайн байсан ч бодит байдал дээр "сонголтот хэрэгжилт" болон хувирч эхэлдэг.

Хот гэдэг бол улирлын чанартай төсөл биш. Хот бол "амьд", цогц систем. Зам, явган хүний зам, гэрэлтүүлэг, дэд бүтэц, нийтийн үйлчилгээ зэрэг бүхий л элементүүд нь тасралтгүй шинэчлэгдэж, засварлагдаж, өргөжиж байдаг тогтолцоо. Тиймээс хотын стандарт ч мөн адил нэг удаагийн уриалга бус, байнга ажиллаж байх ёстой систем гэж тодорхойлдог. 

Хотын хөгжлийн суурь стандарт үнэхээр нэг жилийн кампанит ажлаар дуусдаг зүйл мөн үү?

Хэрэв стандарт гэдэг зүйл үнэхээр хотын бүх бүтээн байгуулалт, төлөвлөлтийн суурь байх ёстой бол түүнийг "зорилтот жил" гэж зарлаад дуусгах нь өөрөө логикийн хувьд зөрчилтэй. Стандарт бол зорилго биш. Стандарт бол дүрэм.

Дүрэм гэдэг зүйл улирал, уриалга, эсвэл улс төрийн мөчлөгтэй хамт эхэлж дуусдаг зүйл биш. Харин тасралтгүй мөрдөгдөж байж л утга оршино.

Гэтэл Улаанбаатар хотын хувьд бодлогын баримт бичиг, стандартын санаачилга, уриалга, зорилтот жилүүд нь олонтаа солигддог ч тэдгээрийн хоорондын залгамж чанар, хэрэгжилтийн үргэлжлэл сул үлдэх хандлага ажиглагддаг. Ингэснээр нэг бодлого дараагийнхаа бодлоготой логик холбоогоо алдсаар, "эхэлдэг боловч дуусдаггүй" ажлуудын цикл үүсдэг.

СТАНДАРТ ЦААСАН ДЭЭР, АСУУДАЛ ГАЗАР ДЭЭР

Энэ зөрчлийг хотын өдөр тутмын орчноос шууд харж болно.

Хүүхдийн тоглоомын талбай

Олон давхар орон сууцны хорооллын дундах тоглоомын талбай харагдана. Хүүхдийн тоглоомын зориулалттай гэж хэлэхэд бэрх, элэгдэж хуучирсан хийцтэй, зарим элемент нь эвдэрч хуучирсан байдалтай байна. Металл хийцүүд зэврэлт, ашиглалтын ул мөр ихтэй, тоглоомын орчин нь хүүхдийн аюулгүй байдлыг хангах стандартын түвшинд нийцэж байгаа эсэх нь эргэлзээ төрүүлнэ.

Хотын стандартын баримт бичигт хүүхдийн тоглоомын талбай нь аюулгүй, насны ангилалд тохирсон, чанартай материалтай байх ёстой гэж заасан. Гэвч бодит байдал дээр энэ шаардлага орон зай, санхүүжилт, эсвэл хяналтын аль нэг шатан дээр алдагдсан нь эндээс харагдана.

Явган зорчигчийн зам

Явган хүний замын хучилт, замын хашлага, гэрлийн шонгийн суурь хэсэг тод харагдана. Шонгийн суурь хэсгийг тойруулан хийгдсэн хучилт жигд бус, тасалдсан, явган зорчигчийн хөдөлгөөнд саад учруулж болзошгүй байдлаар хийгдсэн байна.

Явган хүний замын стандартын дагуу гадаргуу тэгш, хүртээмжтэй, саадгүй байх ёстой. Ялангуяа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд болон хүүхэд, өндөр настанд зориулсан аюулгүй орчны үндсэн шаардлага энд хангагдсан эсэх нь тодорхойгүй үлдэж байна.

Зам, хашлага

Гэр хорооллын замын хэсэг, хашлагын блок чулуугаар хийсэн зааг харагдана. Хашлага нь нэг мөр, нэг түвшинд жигд үргэлжлээгүй, замын ирмэг хэсэг нь дуусаагүй ажил мэт мэдрэмж төрүүлж байна.

Энэ нь зөвхөн нэг хэсгийн асуудал биш. Харин хотын захын бүсүүдэд дэд бүтэц хэрхэн шатлалтай, тэгш бус хөгжиж байгааг илтгэх жижиг жишээ юм. Стандартын нэг зорилго нь яг ийм ялгааг багасгах байсан ч бодит байдал дээр эсрэгээрээ ялгаа улам тодорч байна.

Хотын хөгжилд хамгийн чухал зүйл шинэ уриа биш. Харин өмнөх шийдвэрийн тасралтгүй хэрэгжилт юм.

Тасралтгүй байдал алдагдсан нөхцөлд ямар ч стандарт цаасан дээр сайн бичигдсэн байлаа ч бодит амьдрал дээр “сонголтот хэрэгжилт” болон хувирч, хотын хөгжил хэсэгчлэн, тэгш бус байдлаар үргэлжлэхээс цаашгүй.

Өнөөдөр Улаанбаатар хотод дутагдаж байгаа зүйл нь шинэ стандарт биш. Харин байгаа стандартыг бодитоор, тасралтгүй мөрдүүлэх хариуцлагын тогтолцоо юм.