Б.Мөнхсоёл тэргүүтэй ХҮН намынхны “боловсон бослого” НӨАТ-ын хуулийг аврахаар байна

Дөнгөж төрсөн НӨАТ-ын тухай хуулиа "нядалсан"-ыг "Хуулийн эндэгдэл" гэх үү-

Сүүлийн үед Н.Учралын Засгийн газраас УИХ-д өргөн барьж буй болон батлагдсан хуулиуд, түүний дотор Татварын ерөнхий хууль, Тэтгэврийн хууль, Хамтын тэтгэвэр гэхчлэн олон “бэлэг”-ээр дарж байна. Сайхан байна. Реформ ч гэж хэлж болохоор өөрчлөлтүүд хийж буйд нь өмнөх нийтлэлээрээ баяр хүргэсэн.

МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Я.Содбаатар өчигдөр мөрийн хөтөлбөрийнх нь биелэлт 30 хувьд ч хүрэхгүй хэрнээ рэйтинг нь АН-ынхаас гурван пунктээр илүүрхэж яваа талаар “баяртайгаар” мэдэгдэв. Эдийн засгийн хүнд нөхцөлд эдний намын мөрийн хөтөлбөрийн 70 хувийн алдагдлыг нөхөх гэж ард иргэд л чардайх болно. Золиос нь сонгогчид л байдаг шүү дээ.

Жишээ дурдъя. НӨАТ-ын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төсөлд “Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар суутгах үүрэг үүсэх өдөр гэж “50 гэснийг “400” гэж өөрчлөх” гээд оруулж ирсэн. Бидний ярианы хэлээр “НӨАТ төлөгч үү, биш үү” гэдэг тухай юм л даа. Тухайн татвар төлөгчийн борлуулалтын орлого 50 сая төгрөгөөс доош бол НӨАТ-ын тайлан гаргахгүй, 10 хувийн татвар төлдөггүй байсан. Үүнийг “400 сая төгрөгөөс доош бол” гэсэн зохицуулалтаар өөрчилж байгаа юм. Энэ бол жижиг, дунд ААН-үүдийн хувьд том боломж. Яагаад гэвэл тэд НӨАТ төлөгч биш болж, НӨАТ-ын дарамтаас ангижирч, татварын дарамт нь багасаж, бизнес нь эрүүлжиж эхэлнэ. Том ААН-үүдийн хувьд онцын өөрчлөлтгүй, “дархан цаазат амьтад” шиг л занхайна.

Засгийн газар хуулийн төслөө яг ийм томъёоллоор оруулж ирсэн боловч Ажлын хэсэг дээр эрхэм гишүүн Х.Ганхуяг нар ЭЗБХ-ны хуралдаанаар “гүйцэд томъёолоод оруулж ирнэ” гэсэн шалтагаар унагаасан. Унагаасны дараа Ажлын хэсгийн ахлагч “гүйцээж томъёолох” юм байх гэтэл маргааш нь дахин оруулж ирээд давтан санал хураасан нь хууль зөрчсөн үйлдэл боллоо. Учир нь өмнөх өдөр нь санал хураалтаар шийдсэн атал нэг асуудлаар хоёр дахин санал хураалт явуулчихаж байгаа юм. Энэ талаар УИХ-ын гишүүн Б.Мөнхсоёл нар тухайн цаг мөчид хэвлэлийн бага хурал хийж НӨАТ төлөгчийн 400 сая төгрөгийн босгыг дахин сэргээх “’PR” хийсний үндсэн дээр өнгөрсөн долоо хоногт дэмжигдэж батлагдлаа. ХҮН-ийнханд баярлалаа гэе, энэ дашрамд.

Дахиад том зөрчил бий. 2025 оны 12 дугаар сарын 14-нд тухайн үеийн Ерөнхий сайд Г.Занданшатарын үед УИХ-д өргөн мэдүүлж батлагдсан нэг хууль бий. Тэр хуулиар НӨАТ-ын буцаалтыг 2% байсныг 5% болгон өсгөхөөр зааж баталсан. Гэтэл дөнгөж төрсөн хуулиа хэрэгжиж эхлээгүй байхад нь хүчингүй болгосон нь мөн л эрх зүйн зөрчил мөн. Учир нь НӨАТ-ын буцаалтыг 5% болгож нэмэгдүүлэх эсэх талаар олон нийтийн саналыг авахад 100 мянга гаруй иргэн дэмжсэн санал ирүүлсэн. Тэдгээр санал дунд “тролл”, “бот” гэгч нь байгаагүй, “ХУР” системээр нэвтэрсэн бодит санал байсныг холбогдох байгууллагууд нотолно. Монголын төр бараг анх удаа иргэдээсээ санал авч, түүнийхээ хүрээнд татварын асуудлаар ийм шийдвэр гаргасан нь ардчилсан парламенттай орны хувьд маш гоё түүхэн амжилт. Гэтэл үүнийг хэрэгжүүлэхгүй гацаачихлаа.

Маш харамсалтай. Хэрэв уг хуулийг Засгийн газар эсвэл зөвхөн УИХ-ын гишүүд өргөн барьсан бол өөр хэрэг. Улсын Их Хурлын тухай хуульд зааснаас харвал дээрх санал санаачилгыг гацаах, цуцлахдаа, тэдгээр иргэдээс асуух ёстой байсан. Гэтэл Засгийн газар санал гаргасан 100 гаруй мянган иргэнээ “үл тоосон” шийдвэр гаргахдаа эрх ашиг нь зөрчигдсөнд хүлцэл өчсөн ч үгүй, маш бүдүүлгээр шууд шийдэв. Энэ алдаагаа засахгүй бол цаашид олон нийтээс санал авна гэж битгий шоудаарай! Шууд ардчиллын хэлбэрийг хуульдаа тусгаад, түүгээрээ татварын асуудлыг шийдвэрлэх гэж оролдсон анхны жишиг нь нэг иймэрхүү бүтэлгүйтлээр өндөрлөж сонгогчдын урам хугарлаа.

Хамгийн сүүлийн мэдээлэл. УИХ дахь ХҮН намын зөвлөл өчигдөр Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль, Хувийн нэмэлт тэтгэврийн тухай хуульд орж буй өөрчөлтүүдийн талаар байр сууриа илэрхийллээ. Энэ үеэр УИХ-ын гишүүн П.Ганзориг, П.Наранбаяр, Б.Мөнхсоёл, Г.Уянгахишиг нарын суурь тэтгэврийн тогтолцоог өөрчлөх, олон эх үүсвэртэй байх, тэтгэврийн хуримтлал үүсгэхэд нь арилжааны банкаас гадна хөрөнгө оруулалтын санд байршуулах боломжийг санал болгох, 1 хувийн мөнгөн хуримтлалаар сан бүрдүүлэх, энэ нь тэтгэврийн санд бус тухайн иргэний нэрийн дансанд байршдаг байх зэрэг сонирхолтой саналуудыг хэрэв бодит ажил хэрэг болговол ард иргэд л хожно.

ХҮН намын “Хүний төлөө” чанар эдгээр хуулийн төслүүд дээр маш зохимжтой, тооцоо судалгаатай, бодлого төлөвлөлт сайтай орж ирсэн нь олзуурхууштай. Хамгийн гол нь хэт популист хандсангүй, саналын хувилбараа өмчирхсөнгүй, харин ч улстөржихгүйгээр, өнгөрсөн баасан гарагт УИХ дахь АН-ын бүлгийн гишүүн Б.Түвшин нарын өргөн барьсан хуулийн төсөлтэй нэгтгээд ч атугай хамгийн сайн хувилбарыг батлуулж хэрэгжүүлэх эрмэлзэлтэй хандаж байгаа нь олон нийтээс ихээхэн талархал хүлээж чадлаа.

Дашрамд дурдахад, тэд Засгийн газарт хамтарсан гээд хэт даруу хүлцэнгүй хандаагүй. Чуулганы нэгдсэн хуралдааны үеэр эрх баригчдын алдаа оноог хэлж, хяналтын асуулт тавьж чаддаг. Жишээ нь, Б.Мөнхсоёл гишүүн парламентын бүрэн эрхийн эхний хоёр жилийг чамлалттай үр дүнтэй үдэж байна, гишүүд хоорондын “хэт найзархаг”, сулбагар хандлага нь хяналт тавьж, Засгийн газрыг шахаж ажиллах, өөр хоорондоо хатуу шаардлага тавихад саад болдгийг ч ил шулуухан хэлээд авна билээ. Энэ шүүмжлэл сонгогчид, олон нийтийн зүгээс ч өнөөгийн парламентад тавьж буй дүнтэй яв цав нийцэж байгаа юм.

Эцэст нь хэлэхэд Засгийн газар намын мөрийн хөтөлбөрөө биелүүлэх замаар ард иргэдэд үйлчилдэг. Харин хяналт тавих болон тэдний санаж бодоогүйг сануулж, шүүмжилж алдааг засах нь УИХ-д суудалтай бусад намын ч үүрэг. Тэдгээрээс ХҮН намын хувьд илүү оновчтой аргаар асуудалд хандаж, бодлогын зөв шийдвэрүүдийг гаргаад байна гэдгийг сонгогчийн хувиар олж харлаа. Засгийн газар анхааралдаа авч, цаашид хууль, эрх зүйн зөрчилгүйгээр мөрийн хөтөлбөрөө биелүүлж, ард олонд үйлчилнэ үү гэж зөөлнөөр анхааруулъя.