Л.Санжаа: Эх. хүүхдээ эсэн мэнд амаржуулах л сайхан

Эрүүл мэндийн тэргүүний ажилтан Л.Санжаатай ярилцлаа.

---

-Та хичнээн хүүхэд эх барьж авч байв?

-Би 1973 онд Дорноговийн Анагаахын дунд сургууль төгсөөд эх баригч эмчээр ажилласан л даа. 13800 хүүхэд миний гар дээр төрсөн байна лээ. Би эх барьж авсан хүүхдүүдээ он, сар, өдрөөр нь бичээд хөтөлчихдөг. Тэр дэвтэр одоо ч бий. Тийм болохоор яг тоотой хэлээд байна. Бүр таван кг хүүхэд эх барьж авч байлаа.

-аль нутгийн хүн бэ?

-Би Төв аймгийн Баянжаргалан сумын хүн. Сургуулиа төгсөөд Баянцагаан сумаасаа ажлын гараагаа эхэлсэн. Дараа нь Баяндэлгэр суманд ажиллаж байгаад Улаанбаатарт Гуравдугаар төрөхөд эх баригч хийж байтал 1998 онд төрөх маань

татан буугдсан. Үүнээс хойш Эх нялхаст ажиллаж байгаад тэтгэвэртээ гарсан даа.

-Дал, наяад онд төрөлт хэр байв?

-Өдөрт дунджаар 10 гаруй эмэгтэй төрдөг байлаа. Дал, наяад оны эмэгтэйчүүд маш эрүүл чийрэг байсан. Эрүүл мэндийн хувьд одоогийн төрөх насны эмэгтэйчүүд тэднийг гүйцэхгүй ээ. Тэр үед чинь бид дэндүү цэвэр агаар, цэвэр орчинд амьдарч байлаа шүү дээ. Хэрэглэж байгаа хоол хүнс нь ч органик. Эрүүл эхээс эрүүл хүүхэд төрнө гэдэг чинь л энэ байхгүй юу. Намайг дал, наяад онд хөдөө ажиллаж байхад эхэд барагтай бол хүндрэл гардаггүй байж. Би залуу ч байж, зоригтой ч байж, хэцүү юмтай учирч байсан тохиолдол бараг байгаагүй дээ. Дээхнэ үед касерова хагалгаа ч ховор. Хүүхэд эхээс гарахгүй байхад юу нь болохгүй байна гэдгийг тодорхойлох зүйлгүй. Бидний үед чинь техник технологи хөгжөөгүй байлаа. Өөрсдийнхөө чихэнд л итгэж эх, ургаа чагнаж байсан. Одоо бол амьсгалах агаараасаа эхлээд хоол хүнсний байдал горьгүй болж. Төрж байгаа эхчүүд янз бүрийн суурь өвчтэй.

Түүнээсээ болоод төрөлт, эх хүүхдийн эрүүл мэндэд хүндрэл учрах тохиолдол ерөнхийдөө ихсээд байна. Гэхдээ бүгдийг нь хэлж байгаа юм биш. Сүүлийн хэдэн жилд хүүхдүүд тархины даралттай төрөх нь мөн ихэслээ. Энэ чинь хотын утаатай л холбоотой. Мөн манайд хүнсний байдал маш хэцүү болчихсон. Ерөнхийдөө агаарын бохирдол, хүнсний байдал ийм байгаад байвал цаашдаа их хэцүү болно. Эрүүл эхээс эрүүл хүүхэд төрөхөд хамгийн гол нь энэ шүү дээ. Дээрээс нь стрессгүй байх хэрэгтэй байна.

-Монголд төрөлт хэдийнээс ихэссэн бэ?

-1980 оноос хойш бол төрөлт ихэссэн шүү. Жил ирэх тусам төрөлт улам нэмэгдэж байна. Тэгэхээр ачаалал их учраас эмч нар тэр болгон жирэмсэн эх нэг бүртэй тулж ажиллаж чадахгүй шүү дээ. Ер нь төрөлт 22-35 насны хооронд байвал тун зүгээр.

-Таны ажлын нөхцөл хүнд нөхцөлд ордог байсан биз дээ...

-Ажлын нөхцөл бол мэдээж хүнд байлгүй яахав. Үргэлж цус харсаар байгаад эх баригчдын нүдний хараа хамгийн түрүүнд мууддаг юм. Гэхдээ миний ажил их сайхан ажил л даа. Нялх хүүхдийн энерги гэдэг чинь үнэхээр сайхан. Эх барьж байгаа хүний хамгийн сайхан нь нярайн дууг сонсох л юм даа. Энэ сайхан мэргэжлээрээ улсад 40 жил ажилласан байна.

-Эмчийн цалингийн талаар та ямар бодолтой байдаг вэ?

-Тун бага. Эмч нарын цалинг нэмэх хэрэгтэй. 2009 онд би тэтгэвэрт гарсан. 144 мянган төгрөгийн тэтгэвэр тогтоолгож байлаа.

-Хүүхэд эх барьж авсан хүнийхээ ааш занг дуурайдаг талтай гэж хүмүүс ярьдаг. Энэ хэр ортой бол?

-Үүнийг би нэлээд үнэний хувьтай гэж боддог. Яагаад гэвэл, тэр хүүхдийг төрөхөд хүйнд нь эх баригч л гар хүрч байна шүү дээ. Хүйг нь тасалсан хүн, хүүхэд хоёрт ямар нэг хэмжээгээр энергийн солилцоо явагдаж л байгаа. Тиймээс ааш зан төстэй болох тал байдаг. Жишээ нь, би жаахан зөрүүд зантай хүн л дээ. Гэтэл миний эх барьж авсан хүүхдүүдийн эцэг эхээс манай хүүхэд их зөрүүд гэж л байдаг юм. Хүмүүс эх баригчийг газар ээж, хүйн ээж гэж нэрийддэг юм билээ.

-Та ээж болох гэж байгаа хүмүүст ямар зөвлөгөө өгөх вэ?

-Ер нь ажиглаад байхад төрөх гэж ирж байгаа эхчүүд ихэнх нь сэтгэл санааны бэлт-гэлгүй ирэх нь элбэг. Жаахан ч гэсэн сэтгэл санааны бэлтгэлтэй ирэх хэрэгтэй. Монголчууд эртнээсээ төрөх, үхэх хоёрыг зүйрлэсэн нь их учиртай шүү. Орчин үед төрж буй ээжүүд бие даамтгай биш. Хүүхдээ хөхүүлсэн ч хүний тус авах гэдэг. Бид чинь өвдөж буй эхийн ээжийг нь орлож, халамжилж л төрүүлнэ шүү дээ.

 

Ц.УЯНГА