ХАЛАМЖИЙГ ХАВТГАЙРУУЛАХГҮЙ: Дэмжиж байна, гэхдээ дээрээсээ эхлэ

Өчигдөр Сангийн сайд 2022 оны төсвийн ерөнхий зураглалыг мэдээллээ. Өнөөдөр бүр нарийвчилж ярина гэсэн. Сайдын хэлснээр найман чиглэлээр төсвийн шинэчлэл хийнэ гэжээ. Тэр шинэчлэлээ

-Төрийн өмчит компаниудад бүтцийн шинэчлэл хийнэ.

-Халамжаас хөдөлмөрт шилжих бодлогыг үргэлжлүүлнэ.

-Хувийн хэвшлийн үүрэгтэй чиг үүргийг төр хэрэгжүүлэхээ болино

-Төсвийн зарцуулалтын үр ашгийг сайжруулна

-Урсгал зардал ихтэй хөрөнгө оруулалтыг зогсооно

-Улаанбаатар хотын түгжрэлийг бууруулахад онцгой анхаарна гэж тодотгов.

Энэ дурдагдаж буй шинэчлэлээс халамжаас хөдөлмөрт, хотын түгжрэл хоёрыг эс тооцвол урьд өмнө нь бас л нэг иймэрхүү ерөнхий лоозогнол яригдаж л байдаг. Хэрэгждэг нь хэд юм гэхээс.

Улаанбаатарын түгжрэлийг багасгахад жил бүр улсын төсвөөс хагас их наяд шахам буюу 430 орчим  тэрбум төгрөгийг зарцуулна гэж байгаа. Зам барих юм уу, нийтийн тээврээ шинчлэх үү, дүүжин зам уу... Хэрхэн яаж гэдэг нь тодорхойгүй.

Харин халамжаас хөдөлмөрт гэдгийг бол хоёр гараа өргөн дэмжинэ.Тэр дундаа хөдөлмөрийн насны эрүүл саруул хүн халамж хүртээд сууж байна гэдгийг ойлгоход бэрх. Амьдрал баян гэгчээр шалтгаан байдаг л байх.

Халамжтай холбон дурдахад хэдхэн хоногийн өмнө “халамжаа хасах гэж байгаа бол толгойноосоо эхлэ” гээд УИХ-ын гишүүдийг тухайлан дурдсан сануулга цахим орчинд идэхтэй явагдсныг анзаарсан байх.  Энэ ч бас хоёр гараа өргөн дэмжих асуудал мөнөөс мөн. Дээрээсээ үлгэрлэж эхэлбэл нийгэм даяараа дагана.

Яг үнэндээ  төрийн өндөр албан тушаалтнууд жирийн иргэдээс илүү элдэв эрх ямба эдэлдэг. Энэ нь угтаа халамжийн халхлагдсан хувилбар.  Аль 1990 онд “хойтох”-ыг уншсан тусгай хангамж хэмээх халамжийн нэгэн төрөл одоо ч үргэлжилж байна гэсэн үг.

Иргэдийн эгдүүг хүргэдэг ийм халамж нь УИХ-ын гишүүдийн утасны мөнгө, унааны зардал, тойрогт ажиллах томилолт гэхчлэн цааш нэрлэгдэнэ.  Хэрэв эрхэм гишүүдийн хөрөнгө орлогын мэдүүлгээс харвал хэдэн  саяаас өгсөөд хэдэн тэрбум хүртэл төгрөгийн орлого,  хадгаламжтай хөрөнгөлөг хүмүүс. Арай ч утасныхаа зардлыг төрөөс даалгаад байхаар тэнхэлгүй хүмүүс биш.

Улсынх нь эдийн засаг сул сульдаатай байгааг мэдэхийн дээдээр мэдэж байгаа хэрнээ утасныхаа зардлаас эхлээд  өөрөө төлье гэж эх оронч санаачлага гаргаж байгаа төрийн түшээг харсангүй.

Түүнчлэн хуулийн  төсөл боловсруулсан хэмээн 20 сая ч бил үү төгрөг авдаг гэх яриа бий. Яг нарийн тоо тодорхойгүй. Тойргийн мөнгө ч гэж бас яригддаг.

УИХ-ын гишүүдийн энэ мэт албаны үгээр илэрхийлэгдэж, даргын давуу эрхээр хүртдэг  далд халамж аймаг, нийслэлийн ИТХ-д халдварлаж, сонгогчдынхоо төлөө чөмгөө дундартал ажиллах амлалттай төлөөлөгчид маань улсаас  хэдэн саяар тоологдох урамшуулал авдаг болсон. Энэ мэтээр зүгээр л хийх ёстой ажлаа хийсний төлөө цалингаасаа гадна урамшуулал хүртдэг жишиг нь аль ч талаас нь эргүүлж тойруулж хараад “халамж” л гэж уншигдана.  

Жавхлан сайдын “шнэчлэлт” гэж нэрлэж байгаа дотор уул овоо шиг овойж оцойсон төсвийн  урсгал зардлын хэмнэлт хэр туссаныг хэлж мэдэхгүй.

Төрийн байгууллагуудын байшин сав нь “үүл тийшээ дээвэр тулж, уул тийшээ хаяа” тэлэн томорч байна. Энэ том савыг дүүргэхийн тулд орон тоогоо нэмнэ, өрөө тасалгаагаа томсгож, тэнд суудаг дарга нь тал шиг цэлийсэн том өрөөн дотор таримал ганц мод шиг торойж харагдах нь холгүй.

Энэ хэрээр халаалт цахилгаанаас эхлээд урсгал зардал нь “урсаж” өгнө. Ийм мэтийн асуудлаас л тэр  төсвийн зарцуулалтын үр ашгийг сайжруулах  шинэчлэлт эхлэх ёстой байх.

Тэгснээс төсвийн хэмнэлт гээд дарга нарынхаа тойргийг давж харж, жирийн иргэдийнхээ  буйран дээрээс жижиг чулуу түүх маягаар ажиллавал шинэчлэлт биш болно.

 

Г.Хан