Ерөнхий сайд Н.Учрал “Ипотекийн зээлд хамрагдах иргэний урьдчилгаа төлбөрийг 50 хувиар бууруулна” гэх сүржин мэдэгдэл хийсэн ч Монголбанкны ерөнхийлөгч С.Наранцогт энэ онд ипотекийн санхүүжилт хумигдах болсныг дуулгав.

Учир нь, Монголбанк энэ онд ипотекийн зээлийн эх үүсвэрийг санхүүжүүлэх зорилгоор мөнгө хэвлэхгүй, мөн бонд гаргахгүй. Зөвхөн ипотекийн эргэн төлөлтөөс орж ирсэн мөнгийг зөрүүлээд санхүүжилтийн эх үүсвэр болгон ашиглана. Энэ тохиолдолд санхүүжилтийн эх үүсвэр 500 тэрбум төгрөг дотор л эргэлдэх юм.

Төв банкны мэдээллээр 2026 оны эхний дөрвөн сарын байдлаар 187 тэрбум төгрөгийг ипотекийн зээлд зориулан зах зээлд гаргажээ. Иймээс одоо үлдсэн 313 тэрбум төгрөг дотор л хүсэлтийг шийдвэрлэх болж буй. Гэтэл эрэлт асар их буюу 5.5 их наяд төгрөг давсан зээлийн хүсэлтийг иргэд ирүүлжээ. Түүнийгээ дагаад хүлээгдлийн хугацаа ч уртассан байна.

Нэг талдаа эх үүсвэрээсээ хэд дахин давсан зээлийн хүсэлт ирсэн нь монголчуудын амьдрал боломжийн болов уу гэж харж болох ч бага, дунд орлоготой иргэдийн хувьд байранд орох хүсэл нь алсарсаар байгаа юм.

Учир нь, өдрөөс өдөрт байрны үнэ өссөөр төрийнх нь бариулж байгаа байрны үнэ 1м2 нь 4.5 саяас 4.8 сая төгрөгийн хооронд яригдах болсон нь баячууд нь талбайн хэмжээг нь бага гээд тоохгүй, борчууд нь орох хүсэл байвч үнийг нь дийлэхгүй, банкных нь шалгуурыг давахгүй бэрхшээл үүсээд буй.

Ипотекийн хөтөлбөр хэрэгжиж эхэлсэн 2013 оноос өнөөдрийг хүртэлх хугацаанд 140 мянга гаруй иргэн энэхүү хөтөлбөрт хамрагдсан статистик гарч байгаа. Гэвч энэхүү жилийн зургаа болон найман хувийн хүүтэй эх үүсвэрийг хоёр дахь, гурав дахь байранд авсан асуудал хөндөгдөх болсон. Түүнийг дагаад зорилтот бүлгийнхнийг буюу гэр хороололд амьдардаг иргэд нь хамрагдаж чаддаггүйгээс яндангийн тоог бууруулж чадахгүй байна гэх шүүмжлэл өрнөсөөр ирсэн ч  одоог хэр нь хэрхэн яаж энэ асуудлыг бодлогоор зохицуулах вэ гэдэг нь бүрхэг хэвээр буй.

Хэдийгээр Ерөнхий сайд Н.Учрал “Монголбанк арилжааны банкуудад ипотекийн санхүүжилт олгохдоо тухайн зээлд хамрагдах иргэн нь анхны байраа авч байна уу, үгүй юу гэдгийг төрийн “Хур” системээр дамжуулан хянана" гэж ярьж байгаа ч  үнийг нь дийлж, ипотекийн шалгуурыг хангаад орон сууцанд орох нь хэд билээ.

Хуруу дарам гэж хэлэхэд бодит үнэнээс хол зөрөхгүй. Гэвч эрх баригчдын хувьд ард иргэд нь 1 м2 нь 4.5 саяас 4.8 сая төгрөгийн үнэтэй байранд орлогоороо орох боломжгүй гэдгийг тооцох хар ухаан алга. "Ипотекийн зээлд олон хүүхэдтэй өрх гэр бүлийг хамгийн тэргүүнд хамруулна, ипотекийн зээлийнх нь урьдчилгаа төлбөрийг 50 хувь бууруулна" гэж л шоудаад байна. Орлоготой иргэд байгаа юм уу.

Уг нь Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газраас эхлэн “Ипотекийн зээлд зорилтот бүлгийнхнээ хамруулна. Яндангийн тоог бууруулна” гэх амлалт өгсөн ч өнөөдрийг хүртэл шийдвэрлээгүй.  Өөрөөр хэлбэл, бодлого нь одоо хэр боловсруулагдаж хуульчлагдаагүй нь 2028 оны УИХ-ын сонгууль болоход ч энэ асуудлаа шийдэж чадаагүй, ярьсаар сууж мэдэхээр буй.

Дээр нь ипотекийн зээлийн санхүүжилт асуудал дагуулсан хэвээр байна. УИХ-аас Баялгийн сангийн тухай хуулийг баталснаар 2024 онд Хуримтлалын сангаас 500 тэрбум төгрөгийг ипотекийн санхүүжилтэд зориулан гаргасан. Мөн төв банк ипотекийн зээлийн эргэн төлөлтөөр орж ирсэн 500 тэрбум төгрөгийг буцаан санхүүжилт болгон зарцуулж ирсэн. Ингэснээр ипотекийн зээлийн санхүүжилтийн эх үүсвэр 1 их наяд төгрөгт хүрч хоёр дахин өссөн юм.  Энэ бодлого 2024 оны УИХ-ын сонгууль угтан хэрэгжсэн бол 2025 онд үргэлжлэн хэрэгжсэн. Энэ онд дээрх бодлого үргэлжлэх болов уу гэх хүлээлт байсан ч Засгийн газраас барьж буй бодлогоор ипотекийн зээлд зарцуулах санхүүжилтийн хэмжээ буурах юм байна. Мөн одоог болтол Хуримтлалын сангаас ипотекийн зээлийн эх үүсвэрт зориулж хөрөнгө гаргаагүй байгаа юм.

Хэдийгээр Монголбанк 3.8 их наядын ипотекээр баталгаажсан үнэт цаасыг эзэмшдэг ч түүнийг бонд болгон зах зээлд гаргахад худалдан авагч гарч ирэхгүй болохыг Төв банкны ерөнхийлөгч мэдэгдсэн.

Учир нь, хоёр хувийн өгөөжтэй бондыг зах зээлд гаргахаар худалдан авагч талд ашиг гарахгүй. Шалтгаан нь Монголбанк мөнгө хэвлэж, ипотекийг санхүүжүүлсэн бонд учраас зах зээлд гаргах боломжгүй болж гацжээ. Иймээс төв банк ипотекийн санхүүжилтийг урд хормойгоороо хойд хормойгоо нөхөж аргалахаас аргагүйд хүрсэн байна.

Уг нь  Г.Занданшатарын танхим Орон сууцжуулалтын банк байгуулж, 2028 он гэхэд 80 мянган айлыг ипотекийн зээлд хамруулах амлалт өгсөн ч огцорсон.

Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар мөн л бага, дунд орлоготой иргэдийг орон сууцжуулна. Жилийн 3-6 хувийн хүүтэй орон сууцыг иргэдэд олгоно гэх сүржин мэдэгдэл хийсэн ч бас л огцорсон.

Ерөнхий сайд Н.Учрал ипотекийн урьдчилгаа төлбөрийн 30 хувийг бууруулж 15 болгоно гэж мэдэгдсэн ч бодлого нь одоо хэр хуульчлагдаагүй, эх үүсвэр нь улам бүр хумигдсаар байгаа юм.

Гэтэл байрны үнэ өдрөөс өдөрт өссөөр байгаа нь зорилтот бүлгийнхний хувьд байр мөрөөдөл болж алсарсаар л байна.

Г.ХОРОЛ